data:2010-03-07 :: dzial:nazwy własne, odmiana

Witam, mam pytanie- jak poprawnie odmienic na zaproszeniach nazwiska: Bożek,Barbarczyk, Przybysz? Czy dodaję końcówkę ów? Brzmi nieelegancko i sztywnie. dziękuję za odpowiedź! pozdrawiam

W polszczyźnie szerzy się obyczaj nieodmieniania nazwisk. Wydawnictwa poprawnościowe nie pochwalają tego zwyczaju. W dopełniaczu powinniśmy dołączyć zatem końcówkę -ów, nie bójmy się tego, niech będzie: Bożków, Barbaczyków, Przybyszów. Uczyńmy wyjątek jedynie w tym przypadku, gdy osoba nosząca dane nazwisko nie będzie sobie życzyć odmiany. Serdecznie pozdrawiam M.M.

data:2010-02-06 :: dzial:etymologia, słowotwórstwo

Witam, uprzejmie proszę o wyjaśnienie etymologii wyrazu "odwaga". Pozdrawiam

"Odwaga" ('męstwo, śmiałość, nieustraszoność, siła moralna') to rzeczownik pochodzący od czasownika "odważyć się" ('zdobyć się na odwagę, poważyć się, zaryzykować'). Źródłem wcale licznej rodziny czasowników przedrostkowych "od-ważyć" , "pod-ważyć", "po-ważyć", "prze-ważyć", "roz-ważyć", "u-ważać", "wy-ważyć", "za-ważyć", "z-ważyć" jest czasownik "ważyć". W dawnych czasach słowo to miało m.in. znaczenie 'wystawiać na szwank, narażać, ryzykować', 'rozmyślać, zastanawiać się, rozważać, oceniać' i 'ważyć argumenty za i przeciw'. Wyraz "odwaga" etymologicznie oznacza zdolność człowieka do wystawienia się na niebezpieczeństwo, ryzyko, po uprzednim przemyśleniu zaistniałej sytuacji. MM

data:2010-01-22 :: dzial:ortografia

Postępowanie w tej sprawie może zostać wszczęte z urzędu jeżeli w planie miejscowym określono obszary wymagające przeprowadzenia scaleń i podziałów lub gdy na obszarze przewidzianym do scalenia i podziału, gmina jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym ponad 50% powierzchni gruntów. Jaka powinna być poprawna interpunkcja w tym zdaniu, czy rozdziela się przecinkiem lub gdy?

Poprawna interpunkcja jest następująca: Postępowanie w tej sprawie może zostać wszczęte z urzędu, jeżeli w planie miejscowym określono obszary wymagające przeprowadzenia scaleń i podziałów lub gdy - na obszarze przewidzianym do scalenia i podziału - gmina jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym ponad 50% powierzchni gruntów. Przed "lub" najczęściej nie stawiamy przecinka, przed "gdy" najczęściej stawiamy. W powyższym przykładzie "jeżeli" i "gdy" pełnią tę samą funkcję w zdaniu, wprowadzają ten sam typ wypowiedzeń, są rozdzielone spójnikiem "lub", dlatego przecinek pojawi się tylko przed "jeżeli", a przed "gdy" już nie (wbrew ogólnej zasadzie). MM

data:2009-12-21 :: dzial:ortografia

Jak sie pisze słowo "Barbórka"? Przez ó, czy przez u. Bradzo prosze o odpowiedź..

Etymologicznie poprawna jest postać "Barbórka"/"barbórka" od imienia Barbara. W języku polskim imię to przybierało postać: Barbara (1345 r.), Warwara (forma ruska, 1398), Barbora (1494), regionalnie także Barbórka i Barborka. Od formy "Barbora" właśnie utworzono na Górnym Śląsku "Barbórkę". Postać z "u" nie jest poprawna. Zamieszania winien jest W. Doroszewski, który w swoim "Słowniku języka polskiego" podał postać "Barburka". Współczesne słowniki ortograficzne i poprawnej polszczyzny notują już tylko postać z "ó". MM

data:2009-12-17 :: dzial:odmiana

Dzień dobry, jak brzmi narzędnik wyrażenia "oboje państwo Kowalscy"? Pytałam już o to parę dni temu, ale z rozpędu zamiast "narzędnik" napisałam "mianownik", przez co pytanie brzmiało nieco absurdalnie ;) Pozdrawiam!

Rozmawiałem z "obojgiem państwa Kowalskich". Przypadki zależnie liczebnika zbiorowego "oboje" tworzą związek zgody z określeniami par małżeńskich; wyjątkiem od tej reguły jest właśnie narzędnik: M. oboje/ obydwoje państwo Kowalscy, D. obojga/ obydwojga państwa Kowalskich, C. obojgu/ obydwojgu państwu Kowalskim, B. = D., Ms. (o kim? o czym? - o) obojgu/ obydwojgu państwu Kowalskich, N. (z kim? z czym? - z) obojgiem państwa Kowalskich. MM

data:2009-12-15 :: dzial:składnia, inne

Dzień dobry, czy poniższe zdanie jest poprawne stylistycznie? "Bardzo proszę zapoznać się z informacjami zawartymi na stronie internetowej, którą w tym momencie wysyłam". Z góry dziękuję za odpowiedź, Paweł Kosiacki

Zgrabniej stylistycznie brzmieć będzie zdanie: "Bardzo proszę zapoznać się z informacjami zawartymi na stronie internetowej, do której link w tym momencie wysyłam". MM

data:2009-12-15 :: dzial:frazeologia

Witam, zastanawiam się dlaczego mówi się: "zabić komuś ćwieka", a nie "zabić komuś ćwiek", co wydawałoby się sensowniejszą wersją, dlaczego "ćwiek" w tym związku frazeologicznym występuje w dopełniaczu, a nie w bierniku? domyślam się, że ma to coś wspólnego z gramatyką historyczną języka polskiego, proszę o pomoc :)

W związkach frazeologicznych często się tak zdarza, że znajdujemy formy z punktu widzenia współczesnej gramatyki niepoprawne. Frazeologizmy przekazują nam obraz polszczyzny sprzed wieków, dlatego nie można ich oceniać ze względu na zgodność z dzisiejszą normą. Zwróćmy również uwagę na fakt następujący: w potocznych zwrotach "nabić guza", "sprzedać komuś kopniaka", także "zabić klina" - użycie dopełniacza pełni funkcje ekspresywne, lepiej służy wyrażeniu negatywnych emocji niż "poprawne" wersje z biernikiem mianownikowym. Dzisiejszy biernik rzeczowników rodzaju męskiego liczby pojedynczej przybiera postać mianownika dla rzeczowników nieżywotnych (widzę stół, wóz, las) oraz biernika dla żywotnych (widzę ptaka, sołtysa, syna). Od tej reguły są jednak wyjątki (widzę opla, mazurka itp.). "Klin" i "ćwiek" nie są jednak wyjątkami od tej reguły, bo przecież mogę powiedzieć: widzę klin, widzę ćwiek. Tylko w związku frazeologicznym uzyskują nietypowy dla siebie biernik dopełniaczowy. MM

data:2009-12-14 :: dzial:

Dzień dobry, jak brzmi mianownik wyrażenia: "oboje państwo Kowalscy"? Z góry dziękuję za odp.!

Dzień dobry, "oboje państwo Kowalscy" to właśnie forma mianownikowa. TP

data:2009-12-13 :: dzial:

Dama serca co oznacza ten frazeologizm?

Kanoniczna forma tego wyrażenia wygląda tak: Dama (czyjego) serca [za Słownikiem frazeologicznym języka polskiego S. Skorupki], co oznacza 'czyjaś ukochana'. TP

data:2009-12-12 :: dzial:

Takie pytanie: Samochodem można kogoś zawieźć a co można zrobić statkiem lub samolotem ?

Pytanie jest bardzo ciekawe. Uniwersalny słownik języka polskiego PWN podaje następującą definicję czasownika wieźć: wieźć - 'przemieszczać coś lub kogoś za pomocą jakichś środków lokomocji'. Z definicji tej wynika, że dowolny środek lokomocji (w tym statek i samolot) może przewozić cokolwiek lub kogokolwiek. Oczywiście, wszyscy chyba mamy świadomość zmieniającego się stopnia akceptacji użyć typu: Zawiozłem moich znajomych na wakacje samochodem (pełna akceptacja) Zawiozłem moich znajomych na wakacje statkiem Zawiozłem moich znajomych na wakacje samolotem (niewielka akceptacja) Mówiąc w uproszczeniu - znaczenie omawianego tu czasownika ma charakter prototypowy. Oznacza to, że niektóre środki lokomocji będą przez nas uznawane za bardziej typowe do "przewożenia czegoś/kogoś" niż inne - mniej typowe, a nawet nietypowe. TP

data:2009-12-11 :: dzial:etymologia, frazeologia, wyrazy obce

Skąd pochodzi łaciński zwrot " Hic et nunc"? Wiem, że co znaczy. ale przez kogo został użyty?

"Hic et nunc", czyli 'tu i teraz', to łacińska fraza, której twórca jest kolektywny - to Rzymianie tak mówili i od Rzymian przejęliśmy ją w spadku. Nie można odpowiedzieć na pytanie: "Przez kogo został użyty?" Język jest tworem międzyludzkim, poszczególne jego elementy pojawiają się w pewnym momencie historii, lecz o ich twórcach, autorach nic nie wiemy. MM

data:2009-12-09 :: dzial:etymologia, słowotwórstwo

Witam serdecznie! Chciałabym zapytać o szczegóły dotyczące przymiotnika pochodzącego od nazwy Bizancjum: bizantyjski czy bizantyński? Częściej spotykam się z tą drugą możliwością (czy obie są poprawne?) - z czego wynika występowanie obu w polszczyźnie?

Obie formy są poprawne. Od nazwy Bizancjum można utworzyć przymiotniki na -yński oraz -yjski, podobnie jak nazwy mieszkańców na -yńczyk, -yjczyk. Dublety słowotwórcze nie są wcale w języku polskim takie rzadkie. Na przykład od nazwy Dalmacja można utworzyć przymiotniki: dalmatyjski lub dalmacki (ostatni wyraz jest już dziś przestarzały). Użytkownicy polszczyzny często tworzą nowe wyrazy na wyczucie, stąd pojawiają się warianty. MM

data:2009-12-08 :: dzial:odmiana

Witam, mam pytanie dotyczące odmiany żeńskiego imienia rosyjskiego Wolha. Jak będzie brzmiała jego wersja w miejscowniku w języku polskim? Wolsze czy Woldze? Czy może żadna z nich nie może być uznana za poprawną we współczesnej polszczyźnie? Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam, Weronika Halenka

Postać tego miejscownika nastręcza nam obecnie sporych trudności. Jeszcze do niedawna rzeczowniki zakończone na -ha w miejscowniku przybierały formę: (mówię o) wataże [< wataha], Sapieże [< Sapieha], Dauże [< Ad-Dauha 'stolica Kataru], braże [< braha 'wywar pozostały po pędzeniu wódki; służy za pokarm dla bydła i trzody', z ukr.], obecnie dopuszcza się także postaci: watasze, Sapiesze, Dausze, brasze - bliższe naszej intuicji językowej. Przez analogię powinniśmy uznać miejscowniki "Wolsze" i "Wolże" za poprawne (forma "Woldze", niestety, nie ma analogii w polszczyźnie). MM

data:2009-12-07 :: dzial:

WItam serdecznie, jaka jest poprawna forma językowa: "Jadę do Kielc" czy "Jadę do Kielec" Mój przełożony permanentnie używa tej drugiej formy i nie wiem, czy mówi poprawnie, czy nie. z góry dziękuję za odpowiedź. Pozdrawiam m.s.

Dopełniacz rzeczownika Kielce brzmi Kielc. Forma Kielec jest niepoprawna. TP

data:2009-12-07 :: dzial:

Witam, jaka forma jest poprawna, "dygitalizacja" czy "digitalizacja"? Pisownia przez "i" jest bardziej rozpowszechniona, aczkolwiek inne wyrazy zapożyczone z języka angielskiego jak np. dysk, dyskryminacja, dyscyplina pisze się przez "y". Z góry dziękuję i pozdrawiam.

Zarówno "dygitalizacja", jak i "digitalizacja" są formami poprawnymi. Formę "dygitalizacja" odnotowano już w najnowszych słownikach ortograficznych. TP

data:2009-12-07 :: dzial:inne

Witam:) Zglaszam się do Panstwa z prosba o udzielenie mi odpowiedzi na pytanie, jak zwracac sie w dziesiejszych czasach do funkcjonariuszy policji i wojskowych? Panie wladzo - forma chyba juz przestarzała podobnie jak obywatelu poruczniku. Dziekuje za odpowiedz.

Gdy zwracamy się do wojskowych, używamy najczęściej nazw stopni wojskowych, np. panie pułkowniku, panie generale. Natomiast do funkcjonariuszy policji zwracamy się za pomocą form: proszę pana, proszę pani. Dokładne wskazówki dotyczące używania formuł adresatywnych w w wojsku czy policji opracowała Małgorzata Marcjanik, a można je znaleźć w tomie Polszczyzna na co dzień, red. M. Bańko, PWN 2006. M. Z.

data:2009-12-07 :: dzial:odmiana, składnia

dzien dobry, mam pytanie:ktora forma jest poprawna "dotknąć szyby" czy "dotknąć szybę"?

Schemat składniowy dla czasownika dotknąć to: ktoś, coś dotyka czegoś (nie: coś) czymś, czyli Kobieta dotknęła szyby ręką. M.Z.

data:2009-12-04 :: dzial:etymologia, odmiana

Czy słowo kład jest dopuszczalne czy tylko quad -Chodzi o czterokołowca. Jak go odmienić upadek z kładu czy kłada. Quada czy quadu.

Wyraz "quad" jest nowy w języku polskim. Nie notują go starsze słowniki polszczyzny (np. nie ma go w "Uniwersalnym słowniku języka polskiego PWN" z 2003 roku). Internetowy "Słownik języka polskiego PWN" pod hasłem "quad" podaje następującą definicję: «pojazd terenowy przypominający motocykl z czterema dużymi kołami». Pierwszy udokumentowany przykład użycia tego rzeczownika pochodzi z 2002 roku z "Kuriera Szczecińskiego" [11/03]. Nie wyklucza to, oczywiście, faktu pojawienia się tego wyrazu we wcześniejszym okresie. W "Wikipedii" czytamy: "W Polsce pojazdy ATV [quady] zaczęły zyskiwać popularność dopiero w połowie lat 90.". Zapewne pod koniec lat 90. rzeczownik ten zaczął się rozprzestrzeniać w języku polskim. Dziś już niemal wszyscy wiemy, czym jest, świadczy o tym popularność nazwy tego terenowego pojazdu w polskim internecie: w wyszukiwarce google pojawia się on 982'000 razy [dostęp w dniu 7 XII 2009 r.]. Dopełniacz "quada" wystąpił 190'000 razy, podczas gdy forma "quadu" tylko 3'610 razy. Jak się zdaje, postać zakończona na -a jest bliższa zasadzie tworzenia dopełniaczy nazw samochodów (oraz pojazdów); kończą się one właśnie na -a: opla, poloneza, nissana itp. Spolszczenie "kład" nawiązuje częściowo do wymowy (angielską grupę qu- wymawiamy jak [kł]), częściowo zaś do pisowni (w wyrazie występuje -a-, które w ang. czyta się jak [o]). "Korpus języka polskiego PWN" nie notuje spolszczenia, za to pojawia się ono w internecie - w google - 28'000 razy. Zalecalibyśmy posługiwanie się formą o pisowni angielskiej jako powszechniejszą, choć przyznać trzeba, że nie wiadomo, która z obu postaci zwycięży ostatecznie. O zadomowieniu się tego zapożyczenia w systemie gramatycznym polszczyzny świadczy: (1) odmiana: quad, quada itd., (2) liczna grupa derywatów (wyrazów pochodnych), które jednak na razie przynależą do polszczyzny potocznej (nieoficjalnej): quadować, quaduję, quadujący, quadowanie, quadzik/kładzik, quaduś. MM, TP

data:2009-12-04 :: dzial:inne

Szanowni Państwo, mam kilka wątpliwości dotyczących porawności językowej. Uprzejmie proszę o odpowiedź. 1) czy w wyrażeniu: "poznasz kilka sposobów NA TO, jak dostać od życia to, czego chcesz", można wyrzucić "na to"?; 2) dobrze wypadać NA testach (np. na inteligencję) czy W testach? 3) czy poprawne jest wyrażenie "siła LEŻY w czymś"? 4) ktoś sprawia (potrafi sprawić), BY...? 5) może być gama uczuć? a WACHLARZ UCZUĆ? 6) pies myśli już tylko JEDNO/O JEDNYM: rzuć mi w końcu tę kość? 7)różnica LEŻY w czymś? 8) powód KU czemuś? 9) GENEROWAĆ energię? 10) ZAPEWNIĆ rozwiązanie? 11) ODWIEDZIĆ stronę internetową? 12) za niechęcią LEŻY strach? 13) DAWAĆ okazję (sprzedaż daje okazję do...)? Będę niezmiernie wdzięczna za odpowiedź. Z wyrazami szacunku (właśnie, czy tu powinien być przecinek czy, nie?)

Bardzo prosimy, aby przestrzegać zasady: jedno pytanie - jeden problem. Oto odpowiedzi na wybrane cztery pytania: 8. "powód czegoś" lub "p. do czegoś" (słowniki nie notują postaci: "ku czemuś"); 11. poprawne; 12. "za niechęcią kryje się strach", "u podłoża niechęci leży strach"; 13. poprawne. Serdecznie pozdrawiamy. MM

data:2009-12-03 :: dzial:odmiana, ortografia

Czy wyraz "fax" się odmienia? Czy można zapisać: "Nie wysłałam wczoraj fax-u", a może poprawnie jest zapisać: "Nie wysłałam wczoraj faxu.

Poprawny zapis formy dopełniacza to faksu, np. Nie mam numeru faksu. W mianowniku możemy zapisywać ten wyraz jako fax lub faks. M. Z.